Genealogia Piastów świdnicko-jaworskich

Świdnicko-jaworska dynastia Piastów wywodzi się w prostej linii od Bolesława III Krzywoustego i jego przodków. Przez niemal sto lat książęta tej dynastii nadawali ton życiu politycznemu i gospodarczemu tej części Europy. O ile dzieje obydwu Bolków i Bernarda oraz ostatniej władczyni niezależnego księstwa Agnieszki są dość często przedstawiane w różnego rodzaju publikacjach, o tyle dzieje pozostałych członków dynastii są nieco mniej znane.

n Bolko I Surowy

Pierwszy z książąt świdnickich i jaworskich Bolko I Surowy księcia śląskiego i legnickiego Bolesława II Rogatki oraz Jadwigi, córki hrabiego Anhalt. Urodził się zapewne około 1252-56 roku. Po śmierci ojca otrzymał księstwo jaworskie. W konflikcie księcia Henryka Głogowskiego z księciem wrocławskim Henrykiem Grubym poparł tego ostatniego, za co otrzymał w 1290 roku południową część księstwa wrocławskiego – ze Świdnicą, Ząbkowicami i Strzelinem. Bolko I Surowy ożenił się 4 października 1284 roku z Beatrycze, córką Ottona V Długiego, margrabiego brandenburskiego (związek zawarty został w Berlinie). Książę zmarł nagle. Jeszcze 2 listopada 1301 roku wystawiał dokumenty, a 9 listopada już nie żył. Pochowany został w klasztorze Cystersów w Krzeszowie, gdzie do dziś zachował się jego nagrobek. Księżna przeżyła małżonka o kilkanaście lat i zmarła między 1312 a 1316 rokiem. Początkowo sprawowała regencję w księstwie rządząc w imieniu małoletnich synów. Około 1308 roku Beatrycze wyszła po raz drugi za mąż, tym razem za księcia bytomsko-kozielskiego Władysława. Z małżeństwa z Beatrycze książę Bolko I dochował się jedenaściorga dzieci.

                            Książę Bolko I Surowy i Bolko II Mały wg Luscha

n Dzieci Bolka I

Judyta. Najstarszym dzieckiem księcia Bolka I była Judyta, urodzona około 1285 roku. Imię odziedziczyła po babce, żonie Ottona V. W wieku około 12 lat została wydana za mąż za księcia Dolnej Bawarii Stefana I Wittelsbacha. Nastąpiło to prawdopodobnie w Świdnicy w 1297 roku. Ze względu na młody wiek książę Stefan sprowadził małżonkę do Bawarii dopiero w 1299 roku. Takie zwyczaje wcześniejszych ślubów i dopiero późniejszego „konsumowania” małżeństwa był w średniowieczu dość rozpowszechniony. Judyta dała mężowi pięcioro dzieci dwóch synów i trzy córki. Księżna zmarła 15 września 1320 roku i pochowana została obok męża (przeżyła go o 10 lat) w klasztorze Seligenthal koło Landshutu. Tu w XIV wieku wykonano i umieszczono posągi dwunastu książąt i czternastu księżnych bawarskich – wśród nich również posąg Judyty.

Bolko. Pierworodny syn Bolka I - również o imieniu Bolko, urodził się między 1285 a 1290 rokiem. Zachowało się o nim bardzo niewiele wzmianek, co sugeruje, że zmarł młodo. Datę jego śmierci określał epitafium w klasztorze Cystersów w Krzeszowie, gdzie został pochowany. Według późniejszych odpisów Bolko miał umrzeć 30 stycznia 1300 roku. W każdym razie jego śmierć w młodym wieku przeszkodziła planom ożenienia go z Elżbietą, córką margrabiego miśnieńskiego Fryderyka Wittlesbacha.

Bernard Stateczny. Drugi syn księcia Bolka I, który po ojcu objął tron książęcy. Urodził się około 1288-91 roku a po śmierci ojca i regencji matki Beatrycze, samodzielne rządy w księstwie objął w 1307 roku. Książę zmarł w sile wieku 6 maja 1326 roku. Do dziś nie zostało udowodnione, gdzie został pochowany. Nie ma jego grobowca w mauzoleum Piastów Świdnickich w Krzeszowie. Niektóre wersje mówią o pochówku księcia w katedrze w Świdnicy lub w klasztorze Dominikanów w Świdnicy, który znajdował się w miejscu obecnego aresztu śledczego. Żoną księcia była córka Władysława Łokietka Kunegunda, z którą zawarł związek małżeński około 1310 roku. Z małżeństwa tego urodziło się siedmioro dzieci. Po śmierci księcia Bernarda, Kunegunda wyszła ponownie za mąż przed kwietniem 1330 roku za księcia saskiego Rudolfa. Zmarła 9 kwietnia 1333 roku i została pochowana w kościele Franciszkanów w Wittemberdze.

Beatrycza. Druga córka księcia Bolka I imię otrzymała po swojej matce. Urodziła się około 1286-95 roku. Najpóźniej w 1300 roku została oddana do klasztoru klarysek w Strzelinie. Stąd została zabrana przez braci Bernarda i Henryka i oddana za mąż Ludwikowi Bawarskiemu. Nastąpiło to między 14 października 1308 roku a 1311 rokiem. Wraz ze swoim małżonkiem została koronowana na królową niemiecką i rzymską 25 listopada 1314 roku w Akwizgranie. Zmarła 25 sierpnia 1322 roku, nie doczekawszy koronacji cesarskiej męża w Rzymie (1328). Ludwig zachował żonę we wdzięcznej pamięci, nakazując w 1339 roku aby zawsze przy jej grobie paliło się światło. W 1946 roku w kościele mariackim w Monachium odkryto pozostałości grobowca Beatrycze, wykonanego z piaskowca z pięknymi herbami Wittelsbachów i śląskim orłem. Beatrzycze dała mężowi dwóch synów oraz trzy córki.

Henryk. Trzeci syn księcia Bolka I urodził się około 1292-96 roku. Od 2 lutego 1312 roku samodzielenie władał księstwem jaworskim, wydzielonym mu przez brata Bernarda. W 1316 roku ożenił się z Agnieszką, córką króla czeskiego Wacława II, jednak ze względu na młody wiek panny młodej, małżeństwo zostało dopełnione dopiero w 1319 roku. Ze względu na zbyt bliskie pokrewieństwo (trzeciego stopnia) papież musiał udzielić małżonkom dyspensy, na co czekali aż do 1325 roku. Księżna Agnieszka zmarła przed 1337 rokiem i prawdopodobnie pochowana został w Krzeszowie. Niestety, nie dała Henrykowi żadnych dzieci, a sam książę nie ożenił się po raz drugi, cedując prawa do księstwa jaworskiego na swojego bratanka księcia Bolka II Małego. Książę Henryk zmarł 6 marca a 15 maja 1346 roku. Pochowany został w Krzeszowie, jednak nie zachował się tam jego nagrobek. Za fragment jego grobowca uważana jest natomiast płyta nagrobna znajdująca się w kościele Franciszkanów w Lwówku.

Bolko II Ziębicki. Najmłodszy syn Bolka I Surowego, urodzony ok. 1300-01 roku. Był protoplastą ziębickiej linii Piastów świdnicko-jaworskich. Cieekawostką jest, że w 1322 roku razem z bratem Bernardem brał udział w wyprawie krzyżackiej na Litwę. Od 22 listopada rządził już jednak w wydzielonym przez brata księstwie ziębickim. W tymże roku Bolko II ożenił się z wdową po węgierskim magnacie hrabim Mateuszu z Trenczyna – Gutą. Książe zmarł w Ziębicach 11 czerwca 1341 roku, a jego żona 2 maja 1342 roku. Oboje zostali pochowani w kościele cystersów w Henrykowie. Z małżeństwa tego urodził się syn Mikołaj oraz córka Małgorzata. Linia ziębicka dynastii przetrwała znacznie dłużej niż główna linia świdnicko-jaworska. Prawnuk Bolka II Ziebickiego Jan, zmarł 23 sierpnia 1428 roku, będąc ostatnim męskim przedstawicielem dynastii. Ostatnią jej przedstawicielką była natomiast jego siostra księcia Jana Agnieszka, która niezamężna zmarła przed 25 lipca 1443 rokiem (dokument z tego dnia wymienia ją już jako osobę nieżyjącą).

Anna. Najmłodsza córka księcia Bolka I urodzona już po śmierci księcia. Za jej datę narodzin przyjmuje się końcówkę 1301 roku lub początek 1302 roku. Po zabraniu z klasztoru klarysek w Strzelinie Beatrzycze, książęcy bracia Bernard i Henryk oddali tam w zamian właśnie Annę, która została przełożoną klasztoru, mimo iż nie miała jeszcze przewidzianych prawem kanonicznym 30 lat. Stało się to możliwe dzięki bulli papieskiej z dyspensą z 21 listopada 1327 roku, z której dowiadujemy się, że w chwili zostania opatką Anna miała 26 lat. W dokumencie z 24 czerwca 1334 roku jako opatkę wymienia się Małgorzatę. Anna musiała więc już nie żyć, a data jej śmierci kładziona jest na lata 1332-34. Pochowana została zapewne w klasztorze klarysek w Strzelinie.

Elżbieta. Małgorzata. N.N., Katarzyna. Na Annie kończy się potomstwo Bolka I, które jest pewnie udokumentowane źródłowo. Nie oznacza to jednak, że Bolko I Surowy nie miał więcej dzieci. Istnieje przypuszczenie, że mógł ich mieć jeszcze co najmniej czwórkę. Elżbieta i Małgorzata, jako córki Bolka I wymienione są tylko w jednym źródle – XV-wiecznym odpisie ze starszego  nekrologu klasztoru kamienieckiego. Obie księżniczki musiały się urodzić zapewne przed 1300 rokiem,  i przed tym rokiem umrzeć. Inaczej wymieniłaby je pochodząca z tego okresu Genealogia św. Jadwigi, która wymienia nawet nieletnie potomstwo książąt piastowskich Śląska, pod warunkiem, że żyło w chwili spisywania Genealogii. O tym, że Bolko I mógł mieć nieznanego nam z imienia syna, dowiadujemy się pośrednio z dokumentu księcia Bernarda z 1311 roku. Zawiera on nadanie „za zbawienie duszy jego ojca, przodków i braci”. Część badaczy przyjęła hipotezę, że chodzi o zbawienie zmarłych, inaczej bowiem Bernard wymieniłby też siebie. Bernard zabiegał więc by o zbawienie dusz ojca Bolka I, jego przodków oraz braci, czyli nieżyjącego już pierworodnego syna Bolka I – również Bolka, a także drugiego syna, tego właśnie nieznanego z imienia. Jeżeli tak było musiał on umrzeć przed 1307 roku, z którego pochodzi dokument podpisany przez żyjących synów Bolka I. W dokumencie księcia Bernarda I Statecznego istnieje jedyna wzmianka o kolejnym ewentualnym dziecku Bolka I. Córce Katarzynie. Książę pisze, że wydał swą siostrę Katarzynę za mąż. Wydarzenie to nastąpiło przed datą wystawienia dokumentu (22 grudnia 1309 r.). Ponieważ Katarzyny nie wymienia Genealogia św. Jadwigi, jeżeli rzeczywiście istniała, musiała się urodzić przed 1301 rokiem.

n Dzieci Bernarda Stateczego

Tron książęcy po Bolku I objął jego syn Bernard Stateczny. Według genealogów dochował się siedmiorga potomstwa.

Bolko II Mały. Chyba najbardziej znany z pośród książąt świdnicko-jaworskich.  Urodził się pomiędzy 1309 a 1312 rokiem. Tradycja przyjmuje, że był najstarszym synem Bernarda, chociaż nie da się tego w pełni udowodnić. Po ojcu przejął władanie księstwem świdnickim, które za życia powiększył dość znacznie. W czerwcu 1338 roku ożenił się z córką księcia austriackiego Leopolda I Habsburga – Agnieszką. Niestety, małżeństwo to pozostało bezdzietne. Rzekomy syn księcia, który zginął za sprawą błazna Jakuba Tau, jest tylko legendą powstałą w długi czas po śmierci księcia, jako pewnego rodzaju „wytłumaczenie” nieszczęść, jakie księstwo dotknęły w XIV wieku – śmierć Bolka II, śmierć księżnej Agnieszki i w konsekwencji przejście pod panowanie czeskie.

Książę zmarł 28 lipca 1368 roku i pochowany został w klasztorze cystersów w Krzeszowie, gdzie zachował się jego nagrobek.

Księżna Agnieszka panowała w księstwie do swojej śmierci 2 lutego 1392 roku. W Krzeszowie nie ma jej grobowca. Być może została pochowana w nieistniejącym już dziś kościele Franciszkanów w Świdnicy. Przez pewien czas istniał pogląd, że księżna Agnieszka wyszła powtórnie za mąż, za rycerza i możnowładcę łużyckiego Hayneke Zeydlicza von Meyenwalde, jednak jak do tej pory nie został on potwierdzony.

***

Konstatncja. Najstarsza córka księcia Bernarda urodziła się około 1309-14 roku. Wymieniona jest w licznych dokumentach, między innymi w bulli papieskiej Jana XXII z 1324 roku, w której papież udziela dyspensy (czwarty stopień pokrewieństwa) na ślub księżniczki z księciem Przemkiem głogowskim, który miał miejsce w latach 1324-26. Małżeństwo to pozostało bezdzietne, a książę zmarł w 1331 roku. Konstancja wstąpiła wówczas do zakonu klarysek w Starym Sączu po 1350 roku zostając jego opatką. Zmarła pomiędzy 1360 a 1363 rokiem i pochowana została prawdopodobnie w klasztorze w Starym Sączu.

Elżbieta. Druga córka księcia Bernarda, urodzona około 1309-15 roku. Bulla papieża Jana XXII z 1327 roku stwierdza, że dopełnione zostało małżeństwo między Elżbietą, a księciem opolskim Bolesławem II. Chyba zgodne małżeństwo z Bolesławem II zaowocowało aż ośmiorgiem potomstwa. Księżna opolska zmarła 8 lub 9 lutego 1348 roku i została pochowana u Franiszkanów w Opolu.

Henryk Świdnicki. Brat Bolka II Małego i drugi syn księcia Bernarda – Henryk, urodził się około 1316-24 roku. Był księciem o którym zachowało się bardzo mało informacji. W czerwcu 1338 roku ożenił się z bliżej nieznaną Katarzyną. Nie są znane żadne jego dokonania polityczne, a w księstwie uznawał władzę zwierzchnią starszego brata Bolka II, zadawalając się nominalnym tytułem księcia świdnickiego. W 1339 roku Henrykowi urodziła się jedyna córka Anna, ostatnia przedstawicielka w czwartym pokoleniu dynastii Piastów świdnicko-jaworskich. Książę zmarł około 1343-45 roku. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

Beata. Ostatnie z dzieci księcia Bernarda, którego istnienie jest pewne. Księżniczka urodziła się około 1320-27 roku i jako jedyne dziecko została zabrana przez matkę na dwór drugiego męża księcia saskiego Rudolfa. Beata zmarła tam w młodym wieku i pochowana została obok matki w kościele Franiszkanów w Wittemberdze, niestety kronikarz, który odnotował fakt zgonu, nie podał jego daty. Wiadomo jedynie, że Beata przeżyła matkę, musiała wiec umrzeć po 9 kwietnia 1333 roku.

N.N. N.N. W jednym z dokumentów księcia Bernarda znaleźć można wzmiankę o tym, że chce aby go pochowano obok swoich przodków i dzieci. Byłaby więc to sugestia, że w młodym wieku zmarła co najmniej dwójka nieznanych i najstarszych dzieci Bernarda, gdyż wszystkie znane przeżyły swojego ojca. W czasach wysokiej śmiertelności dzieci, nie jest to niemożliwe. Być może jednak nastąpił błąd kopistów przepisujących list i Bernardowi chodziło o to, aby spoczął w Krzeszowie obok swoich przodków i w przyszłości swoich dzieci.

               Cesarz Karol IV Luksemburski i Anna Świdnicka

n Ostatnia z dynastii

Jak już wspomnieliśmy ostatnią przedstawicielką dynastii Piastów świdnicko-jaworskich była księżniczka Anna, córka Henryka Świdnickiego. Jak na ironię los ostatniego przedstawiciela naszych Piastów wywyższył ponad wszystkich członków dynastii. Anna urodziła się w 1339 roku, a po śmierci ojca wychowywała się na dworze królewskim w Budzie (Węgry). Tam też 27 maja 1353 roku odbył się ślub Anny z królem czeskim Karolem IV. 3 lipca małżonkowie przybyli do Świdnicy, a już 28 lipca Anna została w Pradze koronowana na królową Czech. 9 lutego 1354 roku koronowana została w Akwizgranie na królową rzymską, a 5 kwietnia 1355 roku w Rzymie na cesarzową Rzymską narodu niemieckiego. Anna dała cesarzowi Karolowi IV córkę Elżbietę i syna Wacława, zmarła jednak przy porodzie drugiego syna 11 lipca 1362 roku. Pochowana została w katedrze św. Wita w Pradze.

W ten sposób ze sceny dziejowej zeszła pełna chwały i sławy dynastia książąt świdnicko-jaworskich.

n

Średnia ocena użytkownika

   (0 głos)